Homo Explorans. Geografie pamięci genealogicznej we współczesnej Polsce

Zapraszamy na spotkanie wokół książki dr. Marty Raczyńskiej-Kruk Homo Explorans. Geografie pamięci genealogicznej we współczesnej Polsce 17 października 2026, godz. 15:00 Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19 wstęp wolny W spotkaniu wezmą udział: dr Marta Raczyńska-Kruk, Łukasz Karpecki, Szymon Konik Prowadzenie: dr Katarzyna Niziołek Homo Explorans. Geografie pamięci genealogicznej we współczesnej Polsce (Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2025) to książka o fascynacji własnymi korzeniami i o tym, jak genealodzy amatorzy we współczesnej Polsce odkrywają, zbierają i opowiadają historie swoich przodków. Autorka przygląda się genealogii z perspektywy antropologii kulturowej i geografii człowieka, pokazując, że pamięć o przodkach i praktyki tej pamięci mają wymiar przestrzenny. Genealogiczne opowieści, współcześnie nierozerwalnie splecione z fenomenem tzw. cybergenealogii, powstają na kanwie rodzinnych przekazów i pamiątek, dokumentów odnajdywanych w archiwach, wyników badań DNA, wreszcie koncentrują się wokół domów, cmentarzy i innych miejsc oraz krajobrazów, w których toczyło się życie wcześniejszych pokoleń. Poszukiwanie rodzinnej przeszłości to także rodzaj osobistej podróży. Genealog odwiedza archiwa i miejscowości, w których żyli przodkowie, niczym detektyw tropi ich ślady, przegląda stare metryki i cyfrowe zbiory, wreszcie spotyka się – w dużej mierze wirtualnie – z innymi pasjonatami. „Homo Explorens” opowiada zatem o pamięci, która jest jednocześnie osobista i wspólna, oparta na źródłach i dążąca do obiektywizmu, a zarazem pełna emocji, nostalgii i wyobrażeń. To książka o podróżowaniu przez miejsca, dokumenty i rodzinne opowieści, gdzie historyczne fakty nieustannie przeplatają się z mitami oraz próbą odpowiedzi na pytanie: skąd jesteśmy? „Marta Raczyńska-Kruk potraktowała «poszukiwanie korzeni» jako jedną z postaci zwierciadła dla rozmaitych problemów społecznych i kulturowych Polski w trzeciej dekadzie XXI wieku. Obrazy odbite w tym zwierciadle zaskakują swą ilością i złożonością. Praca ta wytrąca ze zdroworozsądkowych pewności, powiązanych często z wiedzą naukową, na czym polega «poszukiwanie korzeni», co je warunkuje i jakie są jego rezultaty. […] Autorka stworzyła pracę najpełniejszą o metodach, narzędziach, źródłach i konsekwencjach tego zjawiska, pracę najbardziej wartościową ze względu na przedstawioną w niej wiedzę, osadzoną na fundamentach teorii i metod nauk humanistycznych i społecznych”. (z recenzji prof. dr. hab. Zbigniewa Libery). „Autorka umiejętnie łączy perspektywę antropologiczną z podejściem geograficznym, tworząc spójną koncepcję «geografii pamięci genealogicznej». Nawiązuje do licznych teorii z zakresu memory studies, badań nad tożsamością w kontekście cyfrowym oraz «geografii emocjonalnej», wykazując się przy tym erudycyjną skłonnością do syntezy różnorodnych podejść teoretycznych. […] Książka ma wartość dydaktyczną, jest dziełem inspirującym do dyskusji – zarówno adeptów, jak i doświadczonych badaczy z różnych dyscyplin. Dla antropologów i kulturoznawców stanowi zajmujący przykład jakościowych badań terenowych. Dla historyków i archiwistów oferuje nowe spojrzenie na społeczne wykorzystanie źródeł historycznych. Dla geografów humanistycznych jest propozycją możliwości badania przestrzennego wymiaru pamięci. Wreszcie dla samych genealogów – zarówno profesjonalistów, jak i amatorów – może stać się inspiracją do refleksji nad szerszym kulturowym znaczeniem ich poszukiwań. W tym sensie zasięg oddziaływania pracy może wykraczać poza środowisko akademickie”. (z recenzji dr. hab. Jacka Kowalewskiego, prof. UWM). Marta Raczyńska-Kruk Marta Raczyńska-Kruk – doktor nauk humanistycznych, badaczka i nauczycielka akademicka na Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego, członkini zespołu badaczy w Katedrze Geografii Politycznej i Historycznej, z którymi od kilku lat zgłębia fenomen Głuchoniemców na Pogórzu Karpackim w perspektywie historycznej i współczesnej. Antropolożka kultury i archeolożka, absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół geografii i antropologii pamięci, tożsamości lokalnych oraz kultury i historii wsi polskiej. Autorka licznych publikacji naukowych sytuujących się na styku antropologii, geografii i historii, autorka książki „Homo explorans. Geografie pamięci genealogicznej we współczesnej Polsce” (2025), współredaktorka i współautorka monografii „Głuchoniemcy w historii i kulturze Karpat”, t. I i III (2026) oraz opracowania źródłowego „Na chłopski rozum. Wiejskie akta sądowe nowożytnych Ołpin i ich konteksty społeczne” (2024). Łukasz Karpecki Łukasz Karpecki – pracownik Instytutu Języka Polskiego PAN. W Pracowni Onomastyki zajmuje się badaniem nazw miejscowych Polski (ich historii, przemian i znaczenia), głównie z południowo-wschodniego krańca kraju. Wykładowca na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Doktorant, w swojej pracy doktorskiej analizujący nazewnictwo geograficzne, w tym nazwy części wsi, pól, łąk, wzgórz i strumieni z dawnej gminy Nowosiółki Dydyńskie, położonej nieopodal Ukrainy. Jego zainteresowania wybiegają jednak poza tematykę nazw geograficznych. Interesuje się również pochodzeniem oraz tłem kulturowym imion i nazwisk. Pasjonat genealogii, wieloletni badacz korzeni rodzinnych, zarówno hobbystycznie, jak i zawodowo. Szczególnie zajmują go chłopskie biografie z pogranicza polsko-wschodniosłowiańskiego. Szymon Konik Szymon Konik – student Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego, uczestnik badań terenowych na Podlasiu i słowackim Spiszu. Jego rodzinne korzenie sięgają Sokólszczyzny. W swoich badaniach prowadzonych na Wzgórzach Sokólskich przygląda się geograficznym wymiarom pamięci związanej ze zmianami granic oraz relacjami człowieka z przestrzenią. Założyciel internetowej inicjatywy Korona Wzgórz Sokólskich, w ramach której zajmuje się popularyzacją wiedzy o krajobrazie naturalnym i kulturowym regionu. Laureat konkursu Rówieśnicy Niepodległej, organizowanego przez Ośrodek KARTA. Katarzyna Niziołek – doktor nauk społecznych, adiunkt w Zakładzie Socjologii Kultury na Wydziale Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku. Specjalizuje się w metodologii jakościowej i opartej na sztuce. Prowadzi badania poświęcone m.in. sztuce społecznej, partycypacji w sztuce, kulturze ludowej i pamięci zbiorowej. Autorka licznych publikacji i wystąpień na te tematy. Inicjatorka i koordynatorka Pracowni Sztuki Społecznej. Kuratorka uczestniczących projektów teatralnych. Aktualnie realizuje projekt badawczy „Socjologia tekstylna”.